Έχουμε τα πάντα: Ένα διεθνές αεροδρόμιο που θα ζήλευαν πρωτεύουσες κρατών, λιμάνια που περιμένουν καρτερικά να αξιοποιηθούν, αρχαιολογικούς χώρους παγκόσμιας εμβέλειας, όπως η Αρχαία Μεσσήνη και το Ανάκτορο του Νέστορα, και προϊόντα του πρωτογενούς τομέα, που η φήμη τους ξεπερνά τα σύνορα. Και τι κάνουμε με όλα αυτά; Τα απαριθμούμε με μια ναρκισσιστική αυταρέσκεια στις πίτες των συλλόγων και στα προεκλογικά μπαλκόνια, λες και η καταγραφή των δυνατοτήτων ισούται με την πραγμάτωσή τους. Αυτό που συμβαίνει στον τόπο μας δεν είναι τυχαίο.
Στην πολιτική οικονομία υπάρχει ο όρος «κατάρα των πλούσιων φυσικών πόρων». Πρόκειται για ένα παράδοξο που επιβεβαιώνεται ιστορικά: Χώρες με άφθονο πετρέλαιο ή μεταλλεύματα αναπτύσσονται συχνά πολύ πιο αργά από εκείνες που δεν έχουν τίποτα. Η λογική είναι αμείλικτα απλή. Όταν το χρήμα ρέει εύκολα από μια στρόφιγγα της φύσης, το κράτος -και η κοινωνία- χαλαρώνει. Γιατί να επενδύσεις στην παιδεία, στην καινοτομία ή στους θεσμούς, όταν η γη σού προσφέρει έτοιμο πλούτο; Γύρω από αυτή τη στρόφιγγα στήνονται πάντα μηχανισμοί εξουσίας, διαπλοκής και πελατειακών σχέσεων. Η οικονομία γίνεται μονοδιάστατη και ευάλωτη, όπως η Βενεζουέλα που πνίγηκε στο πετρέλαιό της ή η Νιγηρία των τεράστιων ανισοτήτων. Αντίθετα, η Νορβηγία έσπασε την κατάρα μόνο επειδή έβαλε αυστηρούς κανόνες και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, αντιμετωπίζοντας τον πλούτο της ως ευθύνη και όχι ως «ρέστα» από την τύχη.
Στη Μεσσηνία, η κατάρα αυτή πήρε τη μορφή της νοοτροπίας. Στο παρελθόν, ο νομός θεωρούνταν η γη της επαγγελίας. Λίγα στρέμματα γόνιμης γης αρκούσαν για να ζήσει ένα νοικοκυριό με αξιοπρέπεια. Σε αντίθεση με τους κατοίκους των ορεινών και άγονων νομών, που έπρεπε να μοχθήσουν ή να μεταναστεύσουν για να επιβιώσουν, οι Μεσσήνιοι επαναπαύτηκαν στην επάρκειά τους. Η αυτάρκεια έγινε τροχοπέδη. Γιατί να ρισκάρεις, γιατί να επιδιώξεις τη μεγέθυνση, όταν η φύση σού δίνει το «τόσο-όσο» χωρίς ιδιαίτερο κόπο; Σήμερα, η εποχή που η αγροτοκτηνοτροφική παραγωγή εξασφάλιζε το ζην έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Ωστόσο, η νοοτροπία της ήσσονος προσπάθειας παραμένει ζωντανή.
Συνεχίζουμε να μετράμε «δυνατότητες» και να φαντασιωνόμαστε πλούτη, την ώρα που άνθρωποι σε φτωχότερους τόπους μοχθούν και προοδεύουν. Η απαρίθμηση των προσόντων μας έχει γίνει το τοπικό μας σπορ, ένας τρόπος να ναρκώνουμε τη συνείδησή μας για τη στασιμότητα που μας περιβάλλει. Αν δεν αποφασίσουμε να ρισκάρουμε και να δουλέψουμε πάνω στους πόρους μας με σύγχρονους όρους, θα παραμείνουμε οι πλούσιοι κληρονόμοι που λιμοκτονούν πάνω σε ένα σεντούκι με λίρες, επειδή απλώς βαριούνται να ψάξουν το κλειδί.
lathanasis@ gmail.com
