«Παράξενη πρωτομαγιά
Μ' αγκάθια πλέκουν σήμερα στεφάνια
Ηρθ' ο καιρός του “έχε γεια"
Τι να την κάνεις πια την περηφάνια»
Νίκος Γκάτσος, Παράξενη Πρωτομαγιά, 1975
Στις 2 Μαΐου 1919, τμήματα του ελληνικού στρατού αποβιβάζονται στη Σμύρνη εν μέσω ενθουσιωδών εκδηλώσεων του κραταιού ελληνικού πληθυσμού. Η ενέργεια αυτή θεωρήθηκε αρχικά ως επιστέγασμα της εξωτερικής πολιτικής του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος βρισκόταν στο Παρίσι και συμμετείχε ενεργά στις διπλωματικές διεργασίες για την τύχη της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όσο κι αν η εξέλιξη αυτή φαινόταν επιτυχής, αποδείχθηκε δυστυχώς μοιραία για τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας. Και τούτο διότι η Ελλάδα ενεπλάκη σε ένα μακρόχρονο πόλεμο εντός της αχανούς μικρασιατικής ενδοχώρας για να εξυπηρετήσει σχεδιασμούς ξένους προς τα πραγματικά της συμφέροντα. Έτσι, δικαιώθηκαν οι ελάχιστες λογικές φωνές που προειδοποιούσαν τόσο τον υπερφιλόδοξο Βενιζέλο όσο και τους δήθεν αντιβενιζελικούς διαδόχους του, που επέκτειναν μάλιστα την εκστρατεία και με τους τραγικούς χειρισμούς τους οδήγησαν στην κατάρρευση του μετώπου το 1922, για το καταστροφικό του εγχειρήματος.
Πάντως, η βασική αδυναμία της Ελλάδας την περίοδο εκείνη δεν ήταν η στρατιωτική υστέρηση αλλά ο βαθύτατος εθνικός διχασμός στο εσωτερικό μέτωπο. Από το 1915 οι Έλληνες είχαν χωριστεί σε δύο στρατόπεδα (βενιζελικό και βασιλικό-αντιβενιζελικό), που αναθεμάτιζαν και εδίωκαν απηνώς τους αντιπάλους τους, με αποτέλεσμα η χώρα να καταστεί ξανά έρμαιο των παρεμβάσεων των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής, που επέβαλαν πλήρως τη στρατηγική τους. Έτσι, σε αντίθεση με την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων, οπότε η εθνική ενότητα οδήγησε σε θριαμβευτικές νίκες και στο διπλασιασμό της ελληνικής επικράτειας, η περίοδος 1919-1922 κατέληξε από τον υποτιθέμενο θρίαμβο στη Μικρασιατική Καταστροφή, στο θάνατο και στον οριστικό ξεριζωμό εκατομμυρίων Ελλήνων της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολίας και στην απώλεια του στρατηγικού εδάφους της Ανατολικής Θράκης (καθώς τελικά διασώθηκε για την Ελλάδα μόνο η Δυτική).
Ποιο είναι λοιπόν το διαχρονικό δίδαγμα από τα παραπάνω; Ότι μόνο με εθνική ενότητα και συνεννόηση μπορεί η Ελλάδα να επιτύχει μακροπρόθεσμα θετικά αποτελέσματα. Και για να έλθουμε στα σημερινά, φαίνεται πως η πολιτική ηγεσία της χώρας, της οποίας ο επικεφαλής δηλώνει μάλιστα θαυμαστής του Ελευθερίου Βενιζέλου, αφενός εργαλειοποιεί ακόρεστα κάθε εξέλιξη σε διεθνές επίπεδο για πρόσκαιρα μικροκομματικά οφέλη και αφετέρου επενδύει στρατηγικά στην τοξικότητα και το διχασμό στο εσωτερικό μέτωπο. Και τούτο διότι η έμμεση αλλά σαφής εμπλοκή της χώρας στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν μπορεί να οδηγήσει μακροπρόθεσμα σε δυσμενέστατες συνέπειες για τα ελληνικά συμφέροντα, παρά τους πρόσκαιρους και αφελείς πανηγυρισμούς ορισμένων. Αλλά το κυριότερο, όταν η ελληνική κοινωνία παραμένει βαθιά διχασμένη με πρωταρχική ευθύνη της κυβέρνησης αλλά και συνυπαιτιότητα ορισμένων κομμάτων της αντιπολίτευσης, η χώρα μας δεν μπορεί να προσβλέπει σε μακροπρόθεσμα οφέλη.
Είναι γεγονός ότι, παρά τη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών τα τελευταία 10 χρόνια, η πραγματικότητα για τη μέση ελληνική οικογένεια παραμένει ζοφερή με την ακρίβεια να ροκανίζει τυχόν αυξήσεις στα εισοδήματα, την αγοραστική μας δύναμη να βρίσκεται στον πάτο της Ε.Ε., το στεγαστικό πρόβλημα να παραμένει σοβαρό ειδικά στα αστικά κέντρα, το δημογραφικό να επιδεινώνεται και τις κοινωνικές ανισότητες να οξύνονται διαρκώς, καθώς η ισχνή ανάπτυξη ωφελεί μόνο λίγες περιφέρειες και συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Ταυτόχρονα, οι θεσμοί βιώνουν μια πρωτοφανή στα μεταπολιτευτικά χρονικά αποσάθρωση, η διαφθορά έχει πλέον λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, το «βαθύ κράτος» παραμένει ανέγγιχτο, η δικαιοσύνη δίνει την αίσθηση της εξάρτησης στα υψηλά της κλιμάκια και τα ΜΜΕ παραμένουν στην πλειοψηφία τους παντελώς αναξιόπιστα.
Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το ορυμαγδό των σκανδάλων και την αποκρουστική οίηση της αποκομμένης από τα πραγματικά προβλήματα κυβερνητικής ηγεσίας, υποδαυλίζουν ένα κλίμα πρωτοφανούς τοξικότητας μεταξύ του ελληνικού λαού αλλά κυρίως την αίσθηση του αδιεξόδου και της έλλειψης οράματος και αισιοδοξίας για το μέλλον. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να σταματήσει άμεσα αυτός ο εθνικός «κατήφορος».
Κι όμως, η ελπίδα μπορεί να γεννηθεί μέσα από την ίδια την κοινωνία. Τις μέρες αυτές εορτάστηκε παγκοσμίως η εργατική πρωτομαγιά. Η καθιέρωσή της δεν ταυτίζεται ιστορικά με κάποια κομμουνιστικά ή σοσιαλιστικά κινήματα αλλά παραδόξως προέρχεται από τη «Μέκκα του Καπιταλισμού», τις Η.Π.Α , όπου το 1886 τα εργατικά συνδικάτα ξεσηκώθηκαν με επίκεντρο τη βιομηχανική πόλη του Σικάγο, απαιτώντας «οχτώ ώρες δουλειά, οχτώ ώρες ανάπαυση, οχτώ ώρες ύπνο». Στην εποχή μας, διεθνή κεκτημένα δεκαετιών, με πρώτη δυστυχώς την παγκόσμια ειρήνη, δέχονται διαρκή πλήγματα, ενώ ο δυτικός πολιτισμός και οι αξίες του βιώνουν πρόδηλη και επιδεινούμενη παρακμή.
Παρά την οδυνηρή αυτή κατάσταση σε διεθνές αλλά και εθνικό επίπεδο, χρέος των υγιών δυνάμεων, που σαφώς υπάρχουν, είναι, μέσα από συνεννόηση, σύνθεση και συναντίληψη και μακριά από τοξικότητες και ναρκισσισμούς, να αναδείξουν τις νέες προτεραιότητες, να αποκαταστήσουν το κύρος και την ομαλή λειτουργία θεσμών και εξουσιών, να εμπεδώσουν περισσότερη διαφάνεια στο δημόσιο βίο, περισσότερη δικαιοσύνη στην κοινωνία και περισσότερη ελπίδα και αξιοπρέπεια στους πολίτες. Για να γεννηθεί ξανά μια περήφανη Ελλάδα σε μια περήφανη ανθρωπότητα.
*Ο Νίκος Θεοδώρου είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω και Διδάκτωρ Δημοσίου και Ευρωπαϊκού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ludwig-Maximilians του Μονάχου. Ιστοσελίδα: www.ntheodorou.gr
