Η ανακοίνωση των «πόθεν έσχες» των πολιτικών παραγόντων άνοιξε για μία ακόμα φορά τη συζήτηση για το αν αυτή η διαδικασία έχει νόημα και αν προσφέρει κάτι στη διαφάνεια. Υπάρχουν πολλοί που ισχυρίζονται ότι η καταγραφή των περιουσιακών στοιχείων δείχνει μόνο το τι έχει ο καθένας και δεν φωτίζει το πώς τα απέκτησε και αν αυτά αποκτήθηκαν με νόμιμο τρόπο. Το «πόθεν έσχες» προφανώς και καταγράφει, μάλιστα λεπτομερώς, τα περιουσιακά στοιχεία όπως και τις μεταβολές τους στον χρόνο. Αυτό από μόνο του είναι σημαντικό στοιχείο διαφάνειας. Το πώς αποκτήθηκαν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία επίσης καταγράφεται και έχει δικαιολογητική βάση. Σε πολλές βεβαίως περιπτώσεις υπάρχουν ζητήματα που πιθανώς να χρειάζονται διευκρίνιση, αλλά ο κανόνας είναι ότι η προέλευση των περιουσιακών στοιχείων είναι διαφανής.
Δεν υπάρχει βέβαια αμφιβολία ότι αυτός που θέλει να παρακάμψει τη διαδικασία προφανώς και μπορεί να το πράξει αποκρύπτοντας περιουσιακά στοιχεία και έσοδα. Η παράνομη δραστηριότητα και το μαύρο χρήμα, όπως στην πραγματική οικονομία έτσι και στην πολιτική, μπορούν να αποκρυφτούν με περίπου τις ίδιες μεθόδους. Το «πόθεν έσχες» αυτό που κάνει είναι να δυσκολεύει τη νομιμοποίηση των παράνομων εσόδων και, ως προς αυτό, παίζει σημαντικό ρόλο. Το «πόθεν έσχες», η «Διαύγεια» και μία σειρά από άλλα μέτρα που έχουν ληφθεί για τη διαφάνεια στο πολιτικό χρήμα και τη διαχείριση των δημόσιων πραγμάτων είναι εργαλεία που μπορεί να μην επιτυγχάνουν 100% τον ρόλο τους, συμβάλλουν όμως στο να τίθενται περιορισμοί και κανόνες.
Είναι λάθος να μηδενίζονται τα πάντα και να γίνεται διαρκώς προσπάθεια υπονόμευσης των πάντων. Η απαξίωση των πολιτικών και της πολιτικής είναι φανερό ότι γίνεται πλέον συστηματικά από δυνάμεις που επιθυμούν ολοκληρωτικές λύσεις, κόντρα στις δημοκρατικές κατακτήσεις, υπονομεύοντας σε βάθος την ευημερία των πολιτών. Είναι λάθος να ξεχνάμε ότι ευημερία και ανάπτυξη, οικονομική και κοινωνική, δεν μπορούν να επιτευχθούν παρά μόνο στα πλαίσια της αστικής δημοκρατίας και του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Όλα τα υπόλοιπα είναι «να έχουμε να λέμε» και όσοι τα δοκίμασαν το μετάνιωσαν πικρά.
Το «πόθεν έσχες» προφανώς και χρειάζεται προσαρμογές και, το σημαντικότερο, λεπτομερέστερο έλεγχο από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Δεν είναι το μοναδικό εργαλείο περιορισμού της διαφθοράς στο πολιτικό προσωπικό αλλά και τη δημόσια διοίκηση, είναι όμως μια σημαντική κατάκτηση, η οποία χρειάζεται να συμπληρωθεί και να ενισχυθεί προκειμένου να παίξει ακόμα καλύτερα τον ρόλο της.
Δεν είναι κακό να γνωρίζουμε τι κατέχουν και τι χρωστούν οι πολιτικοί, ακόμα και αν αυτά χρησιμοποιούνται με όρους κουτσομπολιού. Η διαφάνεια είναι σε κάθε περίπτωση προτιμότερη από τη διακίνηση ηθικοπλαστικών διηγήσεων στο κενό. Οι πολιτικοί δεν είναι κακό να είναι πλούσιοι ούτε καλό να είναι φτωχοί. Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι χρήσιμοι και να λειτουργούν σε ένα πλαίσιο κανόνων διαφάνειας και λογοδοσίας.
panagopg@gmail.com
