Η 9η Φεβρουαρίου δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη ημερομηνία στο ετήσιο εορτολόγιο. Είναι ημέρα μνήμης και περισυλλογής· ημέρα κατά την οποία η ελληνική γλώσσα και ο εθνικός μας ποιητής, ο Διονύσιος Σολωμός, συναντώνται σε έναν κοινό συμβολισμό: εκείνον της πνευματικής συνέχειας του Ελληνισμού.
Από το 2017, η 9η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, προς ανάδειξη της διαχρονικής προσφοράς της στον παγκόσμιο πολιτισμό. Δεν πρόκειται για έναν επετειακό νεωτερισμό, αλλά για μία αναγνώριση αυτονόητη: η ελληνική γλώσσα, με ιστορία άνω των τριών χιλιάδων ετών, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα ζωντανά γλωσσικά φαινόμενα που διασώζουν αδιάκοπη γραπτή και πνευματική παρουσία από την αρχαιότητα έως σήμερα.
Η ελληνική γλώσσα δεν υπήρξε απλώς όργανο επικοινωνίας. Υπήρξε φορέας σκέψης, φιλοσοφίας, επιστήμης και πολιτικής συγκρότησης. Στις λέξεις της αποτυπώθηκαν έννοιες που διαμόρφωσαν την οικουμένη: λόγος, ελευθερία, δημοκρατία, μέτρο, αρετή. Δεν είναι τυχαίο ότι το ελληνικό λεξιλόγιο παραμένει μέχρι σήμερα θεμέλιο των επιστημών, της ιατρικής, της φιλοσοφίας και του δικαίου. Κάθε λέξη της φέρει όχι μόνον σημασία, αλλά μνήμη· όχι μόνον ήχο, αλλά ιστορία.
Από τον Όμηρο και τους τραγικούς, στον Αριστοτέλη και τους Πατέρες της Εκκλησίας, και από εκεί στη βυζαντινή γραμματεία και τη νεοελληνική λογοτεχνία, η ελληνική γλώσσα πορεύθηκε, μετασχηματίσθηκε, αλλά ουδέποτε απώλεσε την ψυχή της. Και αυτή ακριβώς η ψυχή βρίσκει μία από τις υψηλότερες εκφράσεις της στο έργο του Διονυσίου Σολωμού.
Ο Διονύσιος Σολωμός, γεννημένος στη Ζάκυνθο το 1798, ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία δημιουργών που υπερβαίνουν τον χρόνο τους. Σπουδαγμένος στην Ιταλία, γνώστης της ευρωπαϊκής ποιητικής παράδοσης, επέλεξε συνειδητά να στραφεί προς τη ζωντανή γλώσσα του λαού, υπηρετώντας το όραμα μιας εθνικής ποίησης αντάξιας της ιστορίας και των αγώνων του Γένους.
Το 1823, με τον «Ύμνον εις την Ελευθερίαν», ο Σολωμός κατέστη εθνικός ποιητής. Οι πρώτες στροφές του ποιήματος, που αργότερα μελοποιήθηκαν από τον Νικόλαο Μάντζαρο και καθιερώθηκαν ως Εθνικός Ύμνος, παραμένουν έως σήμερα συγκλονιστικές:
«Σε γνωρίζω από την κόψη
του σπαθιού την τρομερή,
σε γνωρίζω από την όψη
που με βία μετράει τη γη».
Δεν είναι απλώς ποιητικοί στίχοι· είναι η συμπύκνωση της εθνικής αυτογνωσίας. Η ελευθερία προσωποποιείται, γίνεται οικεία, αναγνωρίσιμη, συνυφασμένη με τη θυσία και την ιστορική μνήμη.
Το έργο του Σολωμού, ωστόσο, δεν εξαντλείται στον Εθνικό Ύμνο. Στα αποσπάσματα των «Ελεύθερων Πολιορκημένων», στον «Κρητικό», στη «Γυναίκα της Ζάκυθος», αναδεικνύεται η αγωνία του ποιητή για την ηθική τελείωση του ανθρώπου και του έθνους. Ο ίδιος έθετε ως ύψιστο μέτρο την «καθαρότητα της ψυχής» και την «εσωτερική ελευθερία», στοιχεία άρρηκτα δεμένα με τη γλώσσα που τα εκφράζει.
Η σύμπτωση, λοιπόν, της Παγκόσμιας Ημέρας της Ελληνικής Γλώσσας με την Ημέρα Μνήμης του Διονυσίου Σολωμού δεν είναι τυχαία. Η γλώσσα και ο ποιητής της συναντώνται ως δύο όψεις του ίδιου πολιτισμικού καθήκοντος: να διαφυλάσσουμε, να καλλιεργούμε και να μεταδίδουμε ό,τι παραλάβαμε.
Σε μία εποχή ταχύτητας, επιφανειακής πληροφορίας και γλωσσικής φθοράς, η επιστροφή στη συνείδηση της γλώσσας και των δημιουργών της δεν αποτελεί νοσταλγία, αλλά πράξη ευθύνης. Η ελληνική γλώσσα δεν ανήκει στο παρελθόν· ανήκει σε όσους την σέβονται και την υπηρετούν στο παρόν.
Η 9η Φεβρουαρίου μάς υπενθυμίζει ότι η εθνική αυτογνωσία δεν οικοδομείται με συνθήματα, αλλά με μνήμη, παιδεία και λόγο. Και ότι, όσο η ελληνική γλώσσα παραμένει ζωντανή, όσο οι στίχοι του Σολωμού εξακολουθούν να μας συγκινούν, ο Ελληνισμός θα βρίσκει τον δρόμο του, όχι μόνο προς το μέλλον, αλλά και προς τον ίδιο του τον εαυτό.
