Τις τελευταίες ημέρες οι τηλεοράσεις πλημμύρισαν… ευθύνες. Ξαφνικά οι μέχρι πρότινος σιωπούντες αντιλήφθηκαν πως έχουν κλείσει τα ρέματα και άρχισαν να αναζητούν τους υπεύθυνους. Στην κατάληξη της υπόθεσης ως γνωστόν ενοχοποιείται ο «Χατζηπετρής» καθόσον όλοι έχουν κάνει τη δουλειά τους. Κράτος, Περιφέρεια, Δήμος ουδέποτε φταίει, οι αρμοδιότητες και οι ευθύνες γυρίζουν σαν μπαλάκι του πινγκ πονγκ, ο καιρός περνάει και σε λίγο δεν θα θυμάται κανένας τίποτα παρά μόνο για «πολιτική χρήση» όταν κρίνουν πως μπορούν να επενδύσουν στον ανθρώπινο πόνο.
Όλα αυτά αφορούν το λεκανοπέδιο και μπορεί να φαίνονται μακρινά αλλά είναι εξόχως… κοντινά. Και αφορούν ασφαλώς τα μέγιστα την Καλαμάτα η οποία έχει κτιστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να κινδυνεύει στην πρώτη καταιγίδα να κινδυνεύει με ανθρώπινες και υλικές καταστροφές. Ας κάνουμε μια βόλτα στην ιστορία για να επιστρέψουμε στο σήμερα. Μια φορά και έναν καιρό, οι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν στα σημεία που δεσπόζουν στην περιοχή. Στα σημεία από τα οποία είχαν τον έλεγχο του ζωτικού χώρου που προσδιοριζόταν από τη γειτονία με την θάλασσα και πεδινές καλλιεργήσιμες εκτάσεις μεταξύ του βουνού που τον περιβάλλει. Ήταν δύο διαδοχικοί λόφοι τους οποίους σήμερα προσδιορίζουμε ως «Τούρλες» και «Κάστρο» με τη λοφοσειρά να σβήνει χαμηλά, κάπου στο ύψος της πλατείας Ταξιαρχών. Τα νερά ενός πλήθους μικρών και μεγάλων χειμάρρων οριοθετούσαν τον οικιστικό χώρο. Ξεκινώντας από τον Ταΰγετο και καταλήγοντας στη θάλασσα αποτελούσαν εμπόδιο και κατά έναν τρόπο φυσικό οχυρό. Μεγαλύτερος ο Νέδοντας, ο οποίος μαζί με τον Βέλιουρα προσδιόρισε τα όρια της πόλης από την αρχαιότητα μέχρι τα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια. Από δυτικά είναι ο Νέδοντας ο οποίος έφτανε μέχρι περίπου την 23ης Μαρτίου όταν φούσκωνε, συναντούσε τη λοφοσειρά που κατέβαινε από το κάστρο και έσβηνε σταδιακά μέχρι να ξεχυθεί στη θάλασσα. Από την άλλη πλευρά «περιοριζόταν» από τους λόφους που κατεβαίνουν από τη Βελανιδιά και σβήνουν στη νότια πλευρά της Ράχης και κάτω από την Αθηνών. Στο ύψος του «Τριανόν» («μέγαρο» σήμερα) σχημάτιζε μια διακλάδωση η οποία ανατολικά κατέληγε σε ένα δέλτα στο σημείο που βρίσκεται στο λιμάνι, και δυτικά ακολουθούσε τη σημερινή διαδρομή (με μεγαλύτερο εύρος). Τα σκέλη της διακλάδωσης όριζαν μια «ξέρα» που είναι γνωστή ως «Νησάκι.
Από ανατολικά της πόλης ο Βέλιουρας που περιόριζε την πόλη μέχρι το ύψος όπου βρίσκεται σήμερα η δυτική πύλη στο γήπεδο του «Μεσσηνιακού» από τη βόρεια πλευρά. Είναι το σημείο όπου η Καλλιπάτειρας κάνει μια «κοιλιά» που αντιστοιχεί στο μόνο ορατό σημείο του χειμάρρου στην συμπαγώς οικοδομημένη κοίτη του. Αυτός είναι και ο χώρος της «ιστορικής πόλης», εκείνης που υπήρξε και υπάρχει στο πέρασμα του χρόνου. Το νερό άφθονο στους λόφους, απαραίτητη προϋπόθεση για έναν οικισμό. Τριγύρω λόφοι, χωματοβούνια, κάμπος ανατολικά, ποταμιά στο κέντρο, καλλιεργήσιμη γη και βάλτοι στα δυτικά εκεί που τελείωναν οι λοφοσειρές. Και στο βάθος η θάλασσα, δρόμος επικοινωνίας με τον άλλο κόσμο.
Παντού κάμπος και βάλτοι γύρω από τους λόφους, καθώς η περιοχή «στεφανώνεται» από τον Ταΰγετο και ψηλούς λόφους. Στο πέρασμα των αιώνων τα νερά δημιούργησαν τους δικούς τους δρόμους προκειμένου από το βουνό να φτάσουν στη θάλασσα. Πέραν του Νέδοντα ένα πλήθος χειμάρρων δημιουργήθηκαν ανατολικά και δυτικά από την πόλη, με μέγεθος το οποίο διαμόρφωσε ο όγκος των νερών της βροχής που θα έπρεπε να παροχετευτούν.
Επειδή ο οικιστικός χώρος ήταν μικρός και οι δρόμοι προς τη θάλασσα επισφαλείς, οι άνθρωποι άρχισαν να βάζουν χέρι στο «μεγάλο εχθρό» της ανάπτυξης, στο Νέδοντα. Ξεκίνησαν από τη δεκαετία 1870-1880 και μέσα σε 30 χρόνια είχαν «καταπιεί» την «Ποταμιά» δημιουργώντας στη θέση της την πόλη του «σχεδίου πόλης 1905». Ο Νέδοντας δεν το συγχώρησε ποτέ και λαχτάρησε πολλές φορές τους εποίκους, ενώ πάντα παραμένει ένα θηρίο που μπορεί να ξυπνήσει και να διεκδικήσει το χώρο του. Δίνοντας μάχη με τα έργα που τον κρατούν φυλακισμένο, με αβέβαιο ή κυμαινόμενο αποτέλεσμα ανάλογα με τον όγκο του νερού που μπορεί να αδειάσει ο ουρανός πάνω από τον Ταΰγετο.
Οι άνθρωποι δεν περιορίστηκαν στη φυλάκιση του Νέδοντα, άρχισαν να βάζουν χέρι και στα ρέματα που κατεβαίνουν γύρω από την πόλη, η απληστία και η ανοησία δεν έχουν όρια. Και εδώ βρήκαν συνεργούς δήμους και υπηρεσίες που υπέθαλψαν, ανέχτηκαν και νομιμοποίησαν σε ορισμένες περιπτώσεις τις καταπατήσεις των ρεμάτων. Η πόλη άρχισε να γίνεται συμπαγής οικιστικά εξαφανίζοντας και τις γράνες που σχηματίζονταν στο λοφώδες ανάγλυφο της πόλης και στην ιστορική περιοχή και στα δυτικά της. Ετσι εντελώς φυσιολογικά και με τους στοιχειώδεις νόμους της φυσικής, οι δρόμοι στον άξονα βορρά – νότου έγιναν ρέματα και τα ρέματα οικοπεδοποιήθηκαν μαζί με τις γράνες.
Για το που πηγαίνει το νερό της βροχής δεν μπορεί να υπάρχει καμία αμφιβολία. Κάθε φορά ψάχνει το δρόμο για να καταλήξει στη θάλασσα. Και όσο δεν τον βρίσκει όλο και κάνει παρακάμψεις, όλο και τρυπώνει σε υπόγεια, όλο και φουσκώνει καβαλώντας τις μικρές διόδους που έχουν απομείνει από την καταπάτηση και ανεβαίνοντας πλέον μέχρι και… ορόφους αφού τα σπίτια λειτουργούν σαν (ακλόνητες) μάντρες και περιτείχισμα του ρέματος. Δεν πρόκειται ασφαλώς για θεωρητικά γυμνάσματα αλλά για πράγματα που έχουμε δει στο πεδίο και θα συνεχίσουμε να βλέπουμε τα επόμενα χρόνια, όσο η πολιτική σκηνή γεμίζει με ανεύθυνους «Χατζηπετρήδες». Το είδαμε με τραγικό τρόπο πριν από 10 περίπου χρόνια, όταν το νερό αφού δεν είχε οδό διαφυγής, έπνιξε τη δυτική πόλη (και άλλες περιοχές του Δήμου) προκαλώντας τεράστιες καταστροφές. Κανένας δεν τιμωρήθηκε γι’ αυτό, αλλά το κυριότερο είναι πως δεν έγινε τίποτα ώστε να αντιμετωπιστούν ανάλογα φαινόμενα.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα: Στον αυτοκινητόδρομο δεν είχαν γίνει αντιπλημμυρικά έργα (είχε επισημανθεί άλλωστε και από τη συζήτηση της μελέτης στο δημοτικό συμβούλιο), γεγονός που επιδείνωσε την υπάρχουσα κατάσταση με τις καταπατήσεις (παράνομες και… νόμιμες) υπαρχόντων ρεμάτων. Ο λόγος είναι απλός και ζούμε την εποχή του πολιτικού – τεχνοκρατικού «κυνισμού». Το κόστος του έργου θα ανέβαινε στα ύψη και θα το «έκοβε» η Ευρωπαϊκή Ενωση, οπότε «πάμε και βλέπουμε».
Είδαμε λοιπόν και ανατέθηκε η μελέτη στην ίδια εταιρεία ως «αντιπλημμυρικά έργα» του αυτοκινητοδρόμου ώστε να το πάρει πακέτο με την κατασκευή.
Φαραωνική η μελέτη, οο κίνδυνος να «ανατιναχτεί» η ζωή της πόλης με έργα που θα «ξεκοίλιαζαν» το Νέδοντα ήταν ορατός και απορρίφθηκε κατά πλειοψηφία και στο δημοτικό και στο περιφερειακό συμβούλιο. Αντί να αναζητηθεί άλλη λύση που είχε υποδειχθεί και επιστημονικά (φράγματα στο Νέδοντα), εγκρίθηκε από το αρμόδιο υπουργείο και… μπήκε στο αρχείο εδώ και κάτι χρόνια. Το γιατί το γνωρίζουν μόνο εκείνοι που «σκίζονταν» για να εγκριθεί και κάνουν την πάπια εδώ και κάτι χρόνια που έχει
αρχειοθετηθεί η υπόθεση. Στο μεταξύ δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα ούτε για το στοιχειώδες και «εκ των ών ουκ άνευ»: Την οριοθέτηση των ρεμάτων, ακόμη και του ίδιου του Νέδοντα. Το γιατί
είναι πασιφανές: Εχουν καταπατηθεί και θα πρέπει να αναζητηθούν και να καταλογιστούν ευθύνες. Αλλά και να παρθούν επώδυνα μέτρα σε ορισμένες περιπτώσεις. Με δεδομένο αυτό δεν έγινε ούτε
το δεύτερο βήμα αν θέλουμε να κάνουμε «στραβά μάτια»: Να αναζητηθούν λύσεις πριν φτάσει το νερό στον οικιστικό ιστό, για παράδειγμα με μικρά φράγματα ανάσχεσης. Αλλά και λύσεις με διεύρυνση του αποχετευτικού δικτύου έτσι ώστε να μπορεί να παροχετεύσει ικανές ποσότητες νερού.
Περιττό να υπογραμμίσουμε την αυτονόητη ανάγκη να ξεκινήσει τώρα μια θεσμική συζήτηση για τη θωράκιση της πόλης από πλημμυρικά φαινόμενα και η αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων. Είναι αδιανόητο να κραυγάζουν παράγοντες και φερέφωνα υπέρ του φαραωνικού έργου εκτροπής των ρεμάτων γιατί υπάρχει κίνδυνος πλημμύρας, και να το έχουν βουλώσει εδώ και χρόνια για το γεγονός ότι η κυβέρνηση «αρχειοθέτησε» την υπόθεση. Και οι ίδιοι δεν κάνουν απολύτως τίποτα για να μελετήσουν λύσεις για περιοχές υψηλού
κινδύνου και να απαιτήσουν χρηματοδότηση. Ελπίζουμε να μην εκδηλωθεί πλημμυρικό φαινόμενο αλλά αν κάτι συμβεί, κάποιοι θα πρέπει να πάνε φυλακή. Γιατί το γνωρίζουν και δεν κάνουν ό, τι πρέπει για να το αποτρέψουν. Όχι με λόγια γιατί δεν είναι… αρθρογράφοι. Αλλά με έργα γιατί αυτή την εντολή πήραν και αυτή την ευθύνη έχουν…
