Μεγάλες κινητοποιήσεις των αγροτών σε όλη την Ελλάδα, ο κόσμος του καθημερινού μόχθου νιώθει ότι σπρώχνεται όλο και περισσότερο στο περιθώριο, η ύπαιθρος βιώνει την απόλυτη απαξίωση, η παραγωγή βρίσκεται στη μέγγενη των μεγάλων συμφερόντων που αποτυπώνονται σε συμφωνίες με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Βόρειας Αφρικής. Με αφορμή την «εξέγερση» που αντανακλά την κοινωνική δυσφορία πολύ ευρύτερων στρωμάτων από αυτά που την εκδηλώνουν με την φυσική τους παρουσία ανατρέχω στο σημερινό σημείωμα στην πρώτη μεγάλη αγροτική κινητοποίηση της μεταπολίτευσης. Ισως και η μεγαλύτερη εκείνης της περιόδου για την Πελοπόννησο, την έζησα τότε ως φοιτητής με ενεργό συμμετοχή στα δρώμενα, ενώ τις επόμενες και για μια δεκαετία τις έζησα με την ιδιότητα του δημοσιογράφου που κάλυπτα για λογαριασμό του «Ριζοσπάστη» τις κινητοποιήσεις σε όλη την Πελοπόννησο με… φυσική παρουσία.

Το 1975, την εβδομάδα μετά το Πάσχα σημειώνεται η πρώτη η πρώτη μηχανοκίνητη κινητοποίηση, ίσως και σε ολόκληρη την Ελλάδα, αυτή των πατατοπαραγωγών της Μεσσήνης. Την πρώτη ημέρα φτάνουν με τα τρακτέρ και τα αυτοκίνητα μέχρι την κεντρική πλατείας της Καλαμάτας: “Σύσσσωμοι οι πατατοκαλλιεργητές της περιοχής Μεσσήνης μαζί με εκατοντάδες άλλους αγρότες και φοιτητές ανέβηκαν στα τρακτέρ τους και μπήκαν στην Καλαμάτα για να διαμαρτυρηθούν για τη χαμηλή τιμή της πατάτας. Η πορεία επραγματοποιήθη κατόπιν αδείας της Νομαρχίας. Η πομπή των τρακτέρ μπήκε στην Καλαμάτα στις 10 το πρωί χθες και αφού διάσχισε την οδό Αριστομένους σταμάτησε στην πλατεία Βασ. Γεωργίου. Η επιτροπή αγώνος των πατατοκαλλιεργητών, κατόπιν συνεννοήσεως με τον αντιεισαγγελέα κ. Γκούμα και τον Διοικητή Χωροφυλακής Μεσσηνίας κ. Πουλίδα που έφθασαν επί τόπου, μετέβη στη Νομαρχία η οποία εφρουρείτο από ισχυρά δύναμη αστυνομικών με κράνη. Εις την Νομαρχίαν λίγη ώρα πριν τη σύσκεψη ο κ. Νομάρχης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με το Υπουργείο Γεωργίας μερικά από τα μέλη της επιτροπής δήλωσαν με αγανάκτηση ότι πρέπει οπωσδήποτε να γίνη συγκράτηση της τιμής της πατάτας μέχρι 6 δρχ. κατά κιλό και ότι πρέπει να σταματήση κάποτε η εκμετάλλευσή τους από τους εμπόρους οι οποίοι όπως ετόνιζαν, προσφέρουν 4 δρχ. κατά κιλό και πωλούν χονδρικώς στην Αθήνα με 9-10 δρχ. κατά κιλό. Εν συνεχεία συνεκροτήθη σύσκεψη υπό την προεδρία του Νομάρχους εις την οποία μετέσχον εκτός των μελών της επιτροπής αγώνος την οποίαν πλαισίωναν σαν εκπρόσωποι του Δήμου Μεσσήνης οι σύμβουλοι κ. κ. Παύλος Πτωχός και Ι. Ζέππος, και εκπρόσωποι των αγροτικών συνεταιρισμών Αριος και Αγ. Τρύφων καθώς και οι διευθυνταί Γεωργίας και Εμπορίου κ. κ. Νικολόπουλος και Θαλασσινός. Την ώρα της συσκέψεως οι διαδηλωτές που είχαν παραταχθεί μπροστά στο κτήριο της Νομαρχίας εκραύγαζαν: “Εξω οι μαυραγορίτες”, “Λαέ κουνήσου σου τρώνε το ψωμί σου” κλπ. Στη σύσκεψη που διήρκεσε πάνω από μια ώρα, οι πατατοκαλλιεργητές υπέβαλλαν τα αιτήματά τους στο Νομάρχη οι οποίος απαντών τους συνέστησε ψυχραιμία προς κάθε κατεύθυνση προς αποφυγή πανικού για τη διάθεση ή όχι του προϊόντος. Και συνεχίζων ο κ. Νομάρχης ετόνισε ότι η πτώση της τιμής οφείλεται στους παρακάτω λόγους: - Εφέτος η παραγωγή πατάτας είναι μεγαλύτερη κατά 9.000 τόννους της περυσινής. - Την εποχή αυτή μπαίνει στην αγορά και μεγάλη ποσότητα του προϊόντος από άλλες περιοχές της χώρας. - Υπάρχει αγοραστική κάμψη σ’ όλες τις αγορές και ιδιαίτερα της αθηναϊκής.

Οι πατατοκαλλιεγητές αμέσως μετά έφυγαν ήσυχα προς τη Μεσσήνη. Παρόμοια εκδήλωση διαμαρτυρίας έγινε το βράδυ της πρωτομαγιάς στη Μεσσήνη υπό πένθιμες κωδωνοκρουσίες. Επίσης χθες το πρωί πριν την κάθοδο στην Καλαμάτα έκλεισαν όλα τα καταστήματα της Μεσσήνης εις ένδειξιν συμπαράστασης. Εις τον δίκαιον αγώνα των πατατοκαλλιεργητών συμπαρίστανται ο Σύλλογος Μεσσηνίων Φοιτητών, η Δημοκρατική Κίνησης Νέων Καλαμάτας, οι πολιτευταί κ. κ. Φοίβοος Κούτσικας, Αλ. Λυκουρέζος και Αθ. Φιλιππόπουλος”.

Τη δεύτερη ημέρα οι διαμαρτυρόμενοι ξεκινούν μηχανοκίνητη πορεία προς την Αθήνα και φθάνουν τελικά μέχρι την Ασέα όπου σταματούν μετά από υποσχέσεις για τη λήψη μέτρων προστασίας: “Από τα χαράματα της Κυριακής η πόλις της Μεσσήνης ήταν κατάμεστη από τρακτέρ, αγροτικά αυτοκίνητα και πάσης φύσεως γεωργικά μηχανήματα. Παράλληλα συνεχίζονται οι συσκέψεις των εκπροσώπων των πατατοκαλλιεργητών με τους αρμοδίους προκειμένου να εξευρεθεί μια συμβιβαστική λύσις αναμονής μέχρι το μεσημέρι της Δευτέρας, οπότε σύμφωνα με τις διαβεβαιώσεις των αρμοδίων θα ελαμβάνοντο μέτρα υπέρ των πατατοκαλλιεργητών. Τις πρώτες απογευματινές ώρες της Κυριακής μετά τις άκαρπες επαφές, ξεκίνησε από τη Μεσσήνη μεγάλη φάλαγγα τροχοφόρων με κατεύθυνση την Τσακώνα. Στα οχήματα ήταν επιβιβασμένοι πολυάριθμοι πατατοπαραγωγοί και άλλοι αγρότες συμπαριστάμενοι στα αιτήματά τους. Στην Τσακώνα έφθασαν στις 4.30 μ. μ. και τοποθετήσανε τα οχήματά τους κατά μήκος της εθνικής οδού Καλαμάτας-Αθηνών. Εις την Τσακώνα ως πληροφορούμεθα, οι πατατοπαραγωγοί σταμάτησαν δύο φορτηγά αυτοκίνητα που μετέφεραν κηπευτικά. Μετά από παρέμβαση αστυνομικών συνέχισαν το δρομολόγιό τους. Εν τω μεταξύ εις την Τσακώνα είχε καταφθάσει ισχυρή αστυνομική δύναμις. Παράλληλα είχαν ληφθεί μέτρα για την άντη διακίνηση των φορτηγών που μετέφεραν κηπευτικά στην Αθήνα. Αλλα από τα οχήματα αυτά κατευθύνοντο εις Αθήνας μέσω Πατρών και άλλα μέσω Δυρραχίου. Στις 6 μ. μ. έφθασαν εις την Τσακώνα ο Νομάρχης κ. Πυλαρινός, ο αντιεισαγγελεύς κ. Γκούμας, ο διοικητής Χωροφυλακής κ. Πουλίδης οι οποίοι παρέμειναν εκεί επί μισή ώρα. Κατά την διάρκεια της παραμονής τους είχαν επαφές με τους εκπροσώπους των πατατοπαραγωγών εις τους οποίους συνέστησαν να επιστρέψουν εις τας περιφερείας των, ενόψει των μέτρων που επρόκειτο να εξαγγείλει ο υπουργός Γεωργίας. Οι εκπρόσωποι των πατατοκαλλιεργητών ανέπτυξαν και πάλι τα δίκαια, όπως τα εχαρακτήρισαν, αιτήματά των και διεκτραγώδησαν την οικονομικήν των κατάστασιν εις την οποίαν ευρίσκονται οι Μεσσήνιοι αγρότες. Μετά από πολλή ώρα, ως πληροφορούμεθα, η επιτροπή διεφώνησε με την σύστασιν των αρμοδίων να επιστρέψουν πίσω, αλλά συνεφώνησαν να μη προχωρήσουν προς Αθήνας μέχρι της εξαγγελίας των μέτρων. Παρά ταύτα, κατά τας αυτάς πάντοτε πληροφορίας, μετά από μίαν ώρα έλαβαν την απόφαση να συνεχίσουν την πορείαν τους κατευθυνόμενοι προς Αθήνας. Στη Μεγαλόπολη έφθασαν στις 8.30 το βράδυ και συγκεκριμένα εστάθμευσαν μπροστά στο γυμνάσιο, στην κεντρική λεωφόρο, ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής τους μέχρις εκεί, ισχυρή αστυνομική δύναμις της Δ. Χ. Αρκαδίας είχε λάβει μέτρα ασφαλείας. Στις 10 το βράδυ κατέφθασαν ο Νομάρχης Αρκαδίας, ο Εισαγγελεύς Πλημμελειοδικών και ο Διοικητής Χωροφυλακής και συνέστησαν εις τους διαδηλωτάς να επιστρέψουν στην Μεσσηνία. Εξω από το γυμνάσιο της Μεγαλόπολης σταμάτησαν τα φορτηγά αυτοκίνητα και αφού κατέβασαν από ένα τον οδηγό διεπίστωσαν ότι μετέφερε πατάτα. Κατόπιν αυτού έθεσαν υπό τον έλεγχό τους, κατόπιν όμως της παρεμβάσεως των αρμοδίων επείσθησαν και τον άφησαν να φύγη. Πληροφορίες αναβιβάζουν τον αριθμόν των τροχοφόρων σε 150 και τους διαδηλωτές σε 700 έως 800. Τις νυκτερινές ώρες οι αρμόδιοι που ευρίσκοντο σε επαφή με τους πατατοπαραγωγούς τους εγνώρισαν ότι τη νύκτα συνε δρίασαν 4 υπουργοί υπό την προεδρίαν του κ. Ράλλη προκειμένου να εξευρεθεί λύσις του προβλήματος. Οι παραγωγοί διεμήνυσαν και πάλιν εις τους αρμοδίους ότι εμμένουν στο δίκαιο αγώνα τους μέχρι της εξαγγελίας των μέτρων και ότι είναι διατεθειμένοι να συνεχίσουν μέχρι της δικαιώσεώς των. Από την Μεσσήνη μετέβη εις Μεγαλόπολιν και ο δικηγόρος κ. Κούτσικας τον οποίον ως πληροφορούμεθα, εκάλεσε η επιτροπή αγώνος. Ο κ. Κούτσικας παρέμεινε εκεί μέχρι των πρωινών ωρών και τους συμπερεστάθη ως εδήλωσαν. Τον κ. Κούτσικα συνόδευε ο δημοτικός σύμβουλος Μεσσήνης κ. Γ. Περιβολάρης. Νεώτερες πληροφορίες μεταδίδουν ότι οι μετασχόντες της πορείας επέστρεψαν τις νυκτερινές ώρες στη Μεσσήνη. Τη λήψη μέτρων δια την πατάτα εγνωστοποίησε τηλεφωνικώς εις τον κ. Νομάρχην κ. Πυλαρινόν ο υπουργός Αναπληρωτής Συντονισμού κ. Μπούρος. Ο κ. Πυλαρινός επεκοινώνησε με τον Νομάρχην Αρκαδίας, ο οποίος και ανεκοίνωσε εις τους παραγωγούς τα ληφθέντα μέτρα.

Μετά την αναγγελίαν των κυβερνητικών μέτρων ωρισμένοι εκ των παραγωγών εξεδήλωσαν και πάλιν την πρόθεσιν να προχωρήσουν με τα τρακτέρ εις Αθήνας, ενώ οι περισσότεροι εζήτουν μιαν πρόσθετον διαβεβαίωσιν ότι το τοπικόν εμπόριον θα προέβαινεν εις αγοράν γεωμήλων με την τρέχουσαν τιμήν των 5 δρχ. κατά κιλόν. Οι ευρισκόμενοι εις Μεγαλόπολιν εκπρόσωποι των αρχών της Αρκαδάις επεκοινώνησαν με τον Νομάρχη Μεσσηνίας εις τον οποίον διεβίβασαν τα αιτήματα των παραγωγών.

Ο κ. Πυλαρινός συνεκάλεσε κατόπιν τούτου εις σύσκεψιν εκπροσώπους των εμπόρων και εξαγωγέων γεωμήλων. Εις την σύσκεψιν κληθέντες παρέστησαν οι διευθυνταί Γεωργίας κ. Ζαρμπαλάς και Εμπορίου Θαλασσινός και ο Πρόεδρος των Γεωργικών Συνεταιρισμών Μεσσήνης κ. Πανόπουλος. Κατά την σύσκεψιν επεδείχθη κατανόησις εκ μέρους των εμπόρων και εξαγωγέων, οι οποίοι υπεσχέθησαν ότι θα καταβάλλουν πάσαν προσπάθειαν δια την απορρόφησιν του προϊόντος. Η ανωτέρω υπόσχεσις των εμπόρων διεβιβάσθη υπό του Νομάρχου Μεσσηνίας εις τον κ. Λαμπρινάκον. Την αυτήν υπόσχεσιν διεμήνυσαν και οι κ. κ. Χαρίτσης και Γυφτέας ως εκπρόσωποι των εμπόρων εις τον κ. Μπούτον. Επίσης τα αυτά επανέλαβαν οι κ. κ. Χαρίτσης και Γυφτέας και προς τον Νομάρχην Αρκαδίας ο οποίος και τα διεβίβασε εις τον Νομάρχην Αρκαδίας, ο οποίος και τα διεβίβασε προς τους παραγωγούς οι οποίοι είχον φθάσει ήδη μέχρι την Ασέα και απεφάσισαν να επιστρέψουν”.

Ο υπουργός Γεωργίας Ιορδάνογλου δηλώνοντας ότι “ανεύθυνοι προεκάλεσαν την αναταραχήν” ανακοίνωσε ότι μέχρι τις 25 Μαΐου θα δοθεί εισοδηματική ενίσχυση στους παραγωγούς 1 δραχμή για κάθε κιλό πατάτας που θα στέλνεται στο εξωτερικό, ενώ από εκεί και πέρα αν χρειαστεί θα παρθούν νέα μέτρα. Κάπως έτσι έκλεισε η μεγάλη αυτή κινητοποίηση. Για να ακολουθήσουν και πολλές άλλες μηχανοκίνητες τη δεκαετία του 1980 με αποκλεισμούς στον κόμβο του Ασπροχώματος. Οι οποίες έσβησαν σταδιακά αλλά μαζί τους άρχισε να «σβήνει» και το «ενδιαφέρον» για την αγροτική παραγωγή. Η εγκατάλειψη βάθυνε, οι άνθρωποι που παλεύουν με τη γη νιώθουν όλο και μεγαλύτερη πίεση, βιώνουν τις συνέπειες των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ενωσης που οδηγούν στη «γκαρσονοποίηση» και της απουσίας εθνικής πολιτικής και φροντίδας για τους ανθρώπους που παράγουν καλλιεργώντας τη γη.

[Οι πληροφορίες από την εφημερίδα «Θάρρος» στα φύλλα της 11ης και 13ης Μαΐου 1975]