Σε τροχιά σημαντικών αλλαγών εισέρχεται ο τουριστικός χάρτης της Μεσσηνίας με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο θέτει διαφοροποιημένους κανόνες ανάπτυξης ανάλογα με την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας, τις δυνατότητες κάθε περιοχής και τα ιδιαίτερα γεωγραφικά ή περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά της.
Για τη Μεσσηνία η βασική εικόνα είναι ότι καμία δημοτική ενότητα δεν εντάσσεται στις δύο πρώτες κατηγορίες, δηλαδή στις περιοχές ελεγχόμενης ανάπτυξης και στις αναπτυγμένες περιοχές. Ο νομός κατανέμεται στις κατηγορίες Γ, Δ και Ε, γεγονός που δείχνει ότι το σχέδιο αντιμετωπίζει τη Μεσσηνία ως περιοχή με περιθώρια τουριστικής ανάπτυξης, αλλά και με ανάγκη διαφοροποίησης ανάμεσα στις παράκτιες, αστικές, αγροτικές και ορεινές ζώνες της.
Στην κατηγορία Γ, δηλαδή στις αναπτυσσόμενες περιοχές, εντάσσονται οι δημοτικές ενότητες Καλαμάτας, Λεύκτρου, Αίπειας, Κορώνης, Μεθώνης και Νέστορος. Πρόκειται για ζώνες όπου το σχέδιο δίνει κατεύθυνση για εκσυγχρονισμό υφιστάμενων καταλυμάτων, ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού, δημιουργία ειδικών τουριστικών υποδομών και κατασκευή νέων καταλυμάτων κατηγορίας 3, 4 ή 5 αστέρων ή κλειδιών, εφόσον πληρούνται οι περιβαλλοντικές προϋποθέσεις. Στις εκτός σχεδίου περιοχές, μέχρι να καθοριστούν χρήσεις γης από τα πολεοδομικά σχέδια, το ελάχιστο απαιτούμενο εμβαδόν γηπέδου για την ανέγερση νέων ξενοδοχείων ορίζεται στα 8 στρέμματα.
Στην κατηγορία Δ, δηλαδή στις περιοχές πρώιμης ανάπτυξης, κατατάσσονται οι δημοτικές ενότητες Αβίας, Μεσσήνης, Πεταλιδίου, Πύλου, Κυπαρισσίας, Αυλώνος, Γαργαλιάνων και Φιλιατρών. Στις περιοχές αυτές το σχέδιο προβλέπει επίσης κίνητρα για αναβάθμιση καταλυμάτων, ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού και αξιοποίηση παραδοσιακών ή διατηρητέων κτιρίων. Η διαφορά είναι ότι στις περιοχές πρώιμης ανάπτυξης επιτρέπονται νέα τουριστικά καταλύματα και 2 αστέρων, πέρα από τις κατηγορίες 3, 4 και 5 αστέρων ή κλειδιών. Και εδώ, για τα νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου, το κατώτατο όριο γηπέδου ορίζεται στα 8 στρέμματα.
Στην κατηγορία Ε, δηλαδή στις περιοχές ενίσχυσης ειδικής ανάπτυξης, εντάσσονται κυρίως ζώνες της ενδοχώρας: οι δημοτικές ενότητες Άριος, Αρφαρών, Θουρίας, Ανδρούσας, Αριστομένους, Βουφράδων, Ιθώμης, Τρικόρφου, Μελιγαλά, Ανδανίας, Δωρίου, Είρας, Οιχαλίας, Παπαφλέσσα, Χιλιοχωρίων, Αετού και Τριπύλης. Για αυτές τις περιοχές το σχέδιο δίνει βάρος σε ειδικές μορφές τουρισμού, στην αξιοποίηση παραδοσιακών ή διατηρητέων κτιρίων, στο glamping και σε παρεμβάσεις που μπορούν να στηρίξουν πιο ήπιες μορφές ανάπτυξης.
Οι νέες προβλέψεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την εκτός σχεδίου δόμηση. Το Χωροταξικό ενισχύει την κατεύθυνση για περιορισμό της διάσπαρτης τουριστικής ανάπτυξης και για σύνδεση των νέων επενδύσεων με τον πολεοδομικό σχεδιασμό, τις υποδομές και τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής. Στις περιοχές της Μεσσηνίας που εντάσσονται στις κατηγορίες Γ, Δ και Ε, το γενικό όριο για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου διαμορφώνεται στα 8 στρέμματα. Παράλληλα, το σχέδιο θέτει ως βασική προϋπόθεση την περιβαλλοντική αναβάθμιση των νέων και υφιστάμενων μονάδων και την επάρκεια κρίσιμων υποδομών, κυρίως σε νερό, αποχέτευση, απορρίμματα, μεταφορές και ψηφιακά δίκτυα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν και οι προβλέψεις για τη βραχυχρόνια μίσθωση. Το σχέδιο ανοίγει τον δρόμο για χωρικά διαφοροποιημένους όρους και περιορισμούς, ανάλογα με την κατηγορία κάθε περιοχής, την πίεση που δέχεται η κατοικία και την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας. Οι ρυθμίσεις που μπορούν να εξειδικευτούν σε επόμενο στάδιο αφορούν τη διάρκεια της μίσθωσης μέσα στο έτος, τη δυνατότητα καθορισμού ζωνών περιορισμού ή απαγόρευσης και την επιβολή φραγμών στην ανάπτυξη νέας προσφοράς σε περιοχές που εμφανίζουν αυξημένη πίεση. Για τη Μεσσηνία, το ζήτημα αφορά κυρίως τις περιοχές όπου ο τουρισμός έχει ήδη ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια και όπου η κατοικία, η εποχική μίσθωση και τα τουριστικά καταλύματα αρχίζουν να ανταγωνίζονται τον ίδιο χώρο.
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές κατευθύνσεις για την παράκτια ζώνη. Στη ζώνη 0-25 μέτρων από την ακτογραμμή προβλέπεται πλήρης απαγόρευση διαμορφώσεων και κατασκευών, με εξαίρεση τις διαμορφώσεις πρόσβασης για ΑΜΕΑ και ασθενοφόρα, καθώς και έργα που προβλέπονται από τη νομοθεσία για τον αιγιαλό. Η πρόβλεψη αυτή αφορά άμεσα τη Μεσσηνία, καθώς μεγάλο μέρος του τουριστικού ενδιαφέροντος συγκεντρώνεται στο παράκτιο μέτωπο, από τη Μάνη και τον Μεσσηνιακό κόλπο μέχρι την Πυλία και την Τριφυλία.
Σημαντικό πεδίο για τον νομό αποτελεί και η ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού. Το σχέδιο δίνει κατευθύνσεις για τουρισμό υπαίθρου, αγροτουρισμό, οινοτουρισμό, γαστρονομικό τουρισμό, πολιτιστικές διαδρομές, ποδηλατικό τουρισμό, θαλάσσιο τουρισμό, καταδυτικό τουρισμό και τουρισμό ευεξίας. Πρόκειται για μορφές που ταιριάζουν στα χαρακτηριστικά της Μεσσηνίας, καθώς ο νομός διαθέτει ακτές, ορεινές και ημιορεινές περιοχές, αρχαιολογικούς χώρους, παραδοσιακούς οικισμούς, αγροτική παραγωγή και αναγνωρίσιμο προϊόν γύρω από την ελιά, το ελαιόλαδο και τη μεσογειακή διατροφή.
Το σχέδιο, που συνοδεύεται από τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, βρίσκεται σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση, η οποία παρατείνεται μέχρι τις 15 Ιουνίου 2026. Οι φορείς, οι δήμοι, οι επαγγελματίες του τουρισμού και οι πολίτες μπορούν να καταθέσουν προτάσεις και σχόλια στην πλατφόρμα του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθώς οι νέες ρυθμίσεις θα επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθεί η τουριστική ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια.
Η κατάταξη των δημοτικών ενοτήτων δεν αποτελεί από μόνη της τελική πολεοδομική ρύθμιση. Θα αποτελέσει όμως βάση για τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια και τα υπόλοιπα εργαλεία χωρικού σχεδιασμού. Εκεί θα κριθούν οι χρήσεις γης, οι ζώνες προστασίας, οι δυνατότητες τουριστικής ανάπτυξης και οι περιορισμοί που θα ισχύσουν σε κάθε περιοχή.
